Шетелге шығуға тыйымды ЖСН бойынша қалай тексеруге және алып тастауға болады

Жарияланды: 2026-06-29 · Жаңартылды: 2026-10-21 · ҚР істері бойынша тәжірибелі заңгер тексерген

Тыйымды онлайн қалай тексеру керек

Әуежайды күтпеңіз — өзіңізді ЖСН бойынша алдын ала, тегін тексеріңіз:

• Kaspi.kz қосымшасында: «Мемлекеттік қызметтер» бөлімінде «Атқарушылық іс жүргізуге ақы төлеу» қызметін таңдаңыз, ЖСН енгізіп, «Тексеруді» басыңыз. Әр іс жүргізу бойынша елден шығуға шектеудің бар-жоғы және қарыз сомасы көрінеді, қарызды сол жерде төлеуге болады. Алимент өндіріп алу туралы, заңды тұлғалардан өндіріп алу туралы істерді және мүліктік емес сипаттағы істерді Kaspi көрсетпейді: оларды eGov-тан және борышкерлер тізілімінен қараңыз;
• eGov.kz және eGov mobile қосымшасы — «Борышкерлер тізілімі және шет елге шығуға тыйым салынулар бойынша тексеру» қызметі: egov.kz/services/SR.14/ — ЖСН-ді (компания үшін — БСН) енгізіп, жауап аласыз;
• Әділет министрлігінің борышкерлер тізілімі — aisoip.adilet.gov.kz/debtors: ЖСН немесе ТАӘ бойынша (компания үшін — БСН бойынша) іздеуге болады, ал шығу мәртебесі борышкер карточкасында тікелей көрінеді: қазақ тіліндегі интерфейсте «<күні> бастап шығуға тыйым салынған» немесе «Тыйым жоқ» (орыс тілінде — «Выезд запрещен от <күні>» немесе «Не имеется запрет»);
• «Тыйымдарыңызды тексеріңіз» — сол жүйедегі бөлім, aisoip.adilet.gov.kz/for-citizens/find-arrest: ЖСН немесе БСН бойынша атқарушылық іс жүргізу аясындағы барлық қолданыстағы шектеулерді көрсетеді — мүлікке, көлікке және шоттарға салынған тыйымдарды, шығуға, тіркеу әрекеттеріне және нотариаттық іс-әрекеттерге тыйымдарды.

Қайсысын таңдау керек: телефоннан тез қарағыңыз келсе — Kaspi; атқарушылық іс жүргізулер бойынша барлық шектеулерді, соның ішінде Kaspi көрсетпейтін алимент істерін көру керек болса — борышкерлер тізілімі және «Тыйымдарыңызды тексеріңіз». 2021 жылы Мемлекеттік кірістер комитеті e-Salyq Azamat қосымшасына тыйымды тексеру мүмкіндігін қосқан, бірақ ол тек сол aisoip.adilet.gov.kz тізілімін ашатын. Дара кәсіпкер не компания басшысы болсаңыз, салықтық берешекті салық төлеушінің кабинетінде бөлек тексеріңіз: салық қарызы үшін шығуды салық органының өзі де шектей алады (бұл туралы төменде), ал оның қаулысы атқарушылық іс жүргізу арқылы емес, салық органының ақпараттық жүйесінен тікелей Ұлттық қауіпсіздік комитетінің жүйесіне жіберіледі (Салық кодексінің 189-бабының 6-тармағы).

Шетелге шығу қашан жабылады

Қазақстаннан шетелге шығуға уақытша шектеуді сот орындаушысы (жеке немесе мемлекеттік) атқарушылық іс жүргізу аясында салады. Екі негіз бар («Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» заңның 33-бабы):

• 40 АЕК-тен қарыз — 2026 жылы бұл 173 000 ₸ (кәдімгі, біржолғы қарыздар: несие, салық, айыппұл);
• мерзімді төлемдер (алимент, денсаулыққа зиянды өтеу) бойынша 3 айдан астам мерзім өтуі — мұнда сома шегі жоқ.

Маңызды: тыйым кенеттен салынбайды. Орындаушының қаулысын сот санкциялайды, ал шектеудің өзі борышкер тиісінше хабардар етілгеннен 5 жұмыс күнінен кейін ғана күшіне енеді. Заң бойынша сізді алдын ала ескертуге тиіс, бірақ заң хабарламаны сіз оны нақты оқымаған жағдайда да тиісті деп санайды: хат атқарушылық құжаттағы мекенжайға не соңғы белгілі тұрғылықты жеріңізге тапсырылғаны туралы хабарламасы бар тапсырыс хатпен (не гибридті жөнелтілім арқылы) жіберілсе, SMS сізге тіркелген нөмірге жеткені туралы есеп болса, хатты сіз уақытша болмаған кезде сізбен бірге тұратын кәмелетке толған жақын туысыңыз не жұбайыңыз алса, не сіз оны қабылдаудан бас тартсаңыз (27-баптың 2, 4 және 6-тармақтары). Сондықтан тыйым туралы шекарада білу — әдеттегі жағдай, бұзушылықтың дәлелі емес. Шағым мәні бар екі жағдай: іс жүргізу материалдарында табыс етілгенін растайтын ешнәрсе болмаса не хабарлама цифрлық жүйе арқылы немесе хабарлануы тіркелетін өзге байланыс құралдарымен жіберіліп, оның сізге келмегенін дәлелдей алсаңыз (27-баптың 4-тармағының 3) тармақшасы). Материалдармен сот орындаушысында танысуға болады (16-баптың 1-тармағы).

Бөлек жағдай — кәсіпкерлер мен басшылардың салық қарыздары. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап жаңа Салық кодексі салық органына дара кәсіпкердің, жеке практикамен айналысатын адамның және компанияның бірінші басшысының (не оны алмастыратын адамның) шығуын өзі шектеуге мүмкіндік береді: егер салықтық берешек белгіленген шекті мөлшерден асып, үш айдан астам өтелмесе және салық төлеушіге мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары қолданылған болса (189-бап; Кодекстің 848-бабының 1-тармағы бойынша бұл бап 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылады). Мұндай қаулыны да сот санкциялайды. Берешек өтелген жұмыс күні ішінде салық органы тыйымның күшін жою туралы қаулы шығарады, бірақ бұл қаулы да соттың санкциясынан өтеді — сондықтан бірнеше күн қосып есептеңіз (189-баптың 5-тармағы). Кәсіпкерлікпен айналыспайтын азаматтың шығуын салық органы өзі шектемейді: оның салық қарызы бойынша салықтық бұйрық шығарылады (190-бап), ал салықтық бұйрық — сот орындаушысы орындайтын атқарушылық құжат («Атқарушылық іс жүргізу туралы» заңның 9-бабы 1-тармағының 13) тармақшасы).

Тыйымды қалай алып тастау керек

Тыйым атқарушылық іс жүргізу тоқтағанда алынады — көбіне қарызды толық өтегеннен кейін (33-бап және 47-бап). Алуға орындаушыда 1 жұмыс күні бар. Өндіріп алушыға қарызды ғана өтеу жеткіліксіз: жеке сот орындаушысының қызметіне ақы мен орындау жөніндегі шығыстар өндірілмейінше, шаралардың күші жойылмайды; төлем «цифрлық үкіметтің» төлем шлюзі немесе атқарушылық іс жүргізу жүйесімен интеграцияланған төлем жүйесі арқылы өткенде ғана олар автоматты түрде алынады (47-баптың 2-тармағы). Бұл ақының мөлшері — ЖСО қанша алады мақаласында.

Іс жүргізудің тоқтатылуынан басқа, заң тыйымды сол бір жұмыс күні ішінде алып тастаудың тағы бірнеше негізін атайды: өндіріп алушының өтініші (мемлекет пайдасына өндіріп алуды қоспағанда), сот орындаушысының атқарушылық іс жүргізуді қозғау туралы қаулысының күшін жою, атқарушылық құжатты соттың не оны берген органның талабы бойынша орындамай қайтару, ал алимент пен өзге мерзімді төлемдер бойынша — берешектің болмауы (33-баптың 4-тармағы).

Кешігудің екі жиі себебі және оларды қалай айналып өту керек:

1. Төлем орындаушыға жетпеген. Банк не Kaspi арқылы төлем сот орындаушысына әрқашан автоматты түспейді — төлем растамасын өзіңіз жіберіңіз, бұл бір күндік мерзімді іске қосады. Сот орындаушысының байланыс деректерін қайдан алу және оған жазбаша қалай жүгіну керектігі өз сот орындаушыңызды табу туралы мақалада көрсетілген.
2. Шекара қызметі жүйесінде көрсетілуі. Тыйымды алу туралы қаулыдан кейін де деректер Шекара қызметіне тағы 1–3 күн жаңаруы мүмкін. Сондықтан қарызды сапардан 1–2 апта бұрын өтеңіз.

Орындаушы шектеуді алуды созса, алдымен сотқа дейінгі шағым міндетті: мемлекеттік сот орындаушысына — уәкілетті органның аумақтық органына (әділет департаментіне) немесе оның бөліміне, жеке сот орындаушысына — сол орындаушының өзіне не аумақтық белгі бойынша жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына. Олардың шешімін алғаннан кейін ғана шағым әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен сотқа беріледі (Заңның 127-бабы, 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қолданыстағы редакция). Шектеу туралы қаулының өзіне шағымдану мерзімі бөлек: сот орындаушысының қаулысына он жұмыс күні ішінде сотқа шағымдануға болады (Заңның 10-бабының 5-тармағы).

Тыйым болса, емделуге шетелге шығуға бола ма?

Иә, егер Қазақстаннан тыс жерде емделу шынымен қажет болса. Бұл жағдайда тыйым алынбайды, тоқтатыла тұрады: сот орындаушысы тоқтата тұру мерзімін көрсетіп қаулы шығарады, ал оны сот санкциялайды (Заңның 33-бабының 3-тармағы). Салық органы салған тыйым бойынша да ереже сондай: емделу қажеттігі құжатпен расталса, шектеу белгілі бір мерзімге тоқтатыла тұруы мүмкін (Салық кодексінің 189-бабының 4-тармағы).

Орындаушыға алдын ала, шетелде емделу қажеттігін растайтын медициналық құжаттармен жүгініңіз: соттың санкциясынсыз қаулы әрекет етпейді. Тоқтата тұрудың басқа негіздерін — демалысты, іссапарды, оқуды — заң атамайды.

Іс жүргізу аяқталды, ал тыйым қалды

Сіздің мүлкіңіз табылмағандықтан орындаушы құжатты өндіріп алушыға қайтарса (Заңның 48-бабы 1-тармағының 2) тармақшасы), іс жүргізу аяқталды деп есептеледі, бірақ мәжбүрлеп орындату шаралары, соның ішінде шығуға тыйым, өздігінен алынбайды: мұндай қайтаруда заң оларды құжатты орындауға ұсыну мерзімі өткеннен кейін жояды (48-баптың 6-тармағының 2) тармақшасы). Бұл мерзім біткенше өндіріп алушы құжатты орындаушыға қайта апара алады. Шығуға тыйымды одан ертерек те алуға болады — өндіріп алушының өтініші бойынша, егер өндіріп алу мемлекет пайдасына болмаса (33-баптың 4-тармағының 4) тармақшасы). Мерзімнің аяқталатын күнін үзілістерді ескеріп қалай есептеу керегі және ол келгенде орындаушыға не жазу керегі — атқарушылық жазба қанша уақыт күшінде болады мақаласында.

Егер тыйым атқарушылық жазбадан болса

Нотариустың жазбасы — соттың атқарушылық парағымен тең атқарушылық құжат (Заңның 9-бабы 1-тармағының 11-1) тармақшасы), сондықтан ол бойынша салынған тыйым да дәл сол жолдармен алынады. Бірақ тыйым тұрса, жазба сот орындаушысында: тыйымды тек сол салады. Демек, нотариус қарсылыққа берілген 10 жұмыс күнін өтті деп санап қойған — көшірменің сізге табыс етілгені туралы хабарлама келгеннен кейін не сізге тапсыру мүмкін болмаған хат қайтарылғаннан кейін («Нотариат туралы» заңның 92-6 және 92-7-баптары). Сондықтан әрекет реті мынадай:

1. Нотариусқа қарсылықты кез келген жағдайда беріңіз. Қарсылық мерзімінде берілсе және онда келіспеу себептері жазылса, нотариус 3 жұмыс күнінен кешіктірмей жазбаның күшін жояды; себеп көрсетілмесе не мерзім бұзылса — бас тартады (92-8-баптың 1-тармағы). Бірақ бас тартудың да керегі бар: жазбаға сотқа шағым нотариус бас тартқаннан кейін ғана беріледі, әйтпесе сот оны қайтарады, ал шағымға берілетін 10 күнтізбелік күн бас тартуды алған күннен бастап есептеледі (Жоғарғы Соттың 2022 жылғы 26 мамырдағы № 6 нормативтік қаулысының 7 және 8-тармақтары).
2. Жазба орындалып жатса, шешетін — сот. Мұндай жазбаға енді тек сот арқылы дау айтуға болады (92-8-баптың 2-тармағының үшінші бөлігі): қарызбен даулассаңыз — өндіріп алушыға қарсы жазбаны орындалуға жатпайды деп тану туралы талап арызымен, ал жазбаны жасау рәсімі бұзылса — нотариаттық әрекетке шағыммен. Талап арызымен бірге соттан талап қоюды қамтамасыз ету шарасы ретінде жазба бойынша өндіріп алуды тоқтата тұруды сұрауға болады (сол қаулының 4-тармағы). Тоқтата тұру өндіріп алуды уақытша тоқтатады, бірақ тыйымның алынуына өзі кепілдік бермейді.
3. Сот шешімін не нотариустың күшін жою туралы қаулысын орындаушыға тапсырыңыз. Нотариустың қаулысы сізге және өндіріп алушыға табыс етіледі (92-8-баптың 2-тармағы), орындаушыға ол өздігінен жетпейді. Одан іс жүргізуді тоқтатуды және шектеуді алуды сұраңыз. 47-баптың 1-тармағындағы тізім жабық, онда «жазбаның күші жойылды» деген негіз жоқ, сондықтан мағынасы жағынан ең жақынын — 5) тармақшаны көрсетіңіз (атқарушылық құжатқа негіз болған шешімнің күші жойылған жағдай). Іс жүргізу тоқтаған кезде шаралардың да күші жойылады (47-баптың 2-тармағы), ал тыйымды алып тастауға орындаушыға 1 жұмыс күні беріледі (33-бап).

Жазба туралы тек тыйым арқылы білсеңіз, 10 жұмыс күнін қалай есептеу керегі және олар өтіп кетсе не істеу керегі — қарсылықты 10 жұмыс күні ішінде бермеген болсаңыз мақаласында.

Сізде жазба бар-жоғын және оны қай нотариус жасағанын білмейсіз бе? Бұл ЕНІС-те ЖСН бойынша тексеріледі: сізде атқарушылық жазба бар-жоғын қалай тексеруге болады.

Дайын қарсылықты жасаңыз — қажетті баптарға сілтемелермен. Толық тәртіп — «Атқарушылық жазбаның күшін қалай жою керек» мақаласында.

Тақырып бойынша мақалалар