Қарыз бойынша артық төлем калькуляторы: жазба сомасы заңды ма

Жаңартылды: 2026-09-04 · ҚР Азаматтық кодексі, 725-1-бап; ҚР «Микроқаржылық қызмет туралы» заңы, 5–7-баптар

Қысқаша: «бүкіл артық төлем қарыз сомасынан аспайды» қағидасы тек жеке қарыздарға қолданылады (АК-нің 725-1-бабы 1-тармағының 7) тармақшасы). МҚҰ микронесиесіне де, банк қарызына да ол қолданылмайды — сол баптың 5-тармағы оларды тікелей алып тастайды. Бірақ «жалақыға дейінгі» микронесиенің (мерзімі күнтізбелік 45 күнге дейін және сомасы 45 АЕК-ке дейін — 2026 жылы 194 625 ₸) өз шегі бар, әрі ол қатаңырақ: микронесие нысанасын қоспағанда, барлық төлем шарттың бүкіл қолданылу кезеңінде берілген соманың жартысынан аспайды (АРРФР Басқармасының 2026 жылғы 15 мамырдағы № 92 қаулысымен бекітілген Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағының 2) тармақшасы). Қалған қарыздар үшін басқа шектер есептеледі: ЖТСМ шегі, өсімпұл шегі және мерзімі өткен 90 күннен кейін есептелгенді талап етуге тыйым.

Калькуляторды қалай қолдану керек

Қарыз бойынша нақты берілген соманы және атқарушылық жазба бойынша талап етілетін соманы (өсімпұл, пайыз және комиссиялармен) енгізіңіз. Қарыз түрін таңдаңыз — қандай шектер қолданылатыны соған байланысты. «Жалақыға дейінгі» микронесие үшін калькулятор шарттың жасалған күнін де сұрайды: ол бойынша шек те, сома табалдырығы да, өсімпұл шегі де өзгеріп отырған, сондықтан сол күнгі норма бойынша есептеу керек. Калькулятор артық төлемді теңгемен және пайызбен, түріңізге арналған ЖТСМ шегін көрсетеді, жеке қарыз үшін 100% шегін, «жалақыға дейінгі» қарыз үшін шарт жасалған күні қолданылған шекті тексереді.

Ең бастысы: артық төлем шегі қарыз түріне байланысты

«Қарыз нысанасын қоспағанда, қарыз алушының барлық төлемі жиынтығында берілген қарыз сомасынан аспайды» деген қағида Азаматтық кодекстің 725-1-бабы 1-тармағының 7) тармақшасында белгіленген. Бірақ сол баптың 5-тармағы оның қолданысынан қарыз беруші АК-нің 718-бабы 2-тармағындағы тұлға болатын қарыздарды алып тастайды: банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар және микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдар.

Басқаша айтқанда, 100% шегі жеке қарызда жұмыс істейді, ал банк кредитінде де, МҚҰ микронесиесінде де жұмыс істемейді.

Бірақ қысқа мерзімді микронесиенің өз шегі бар, әрі ол екі есе қатаң. 45 күнтізбелік күнге дейінгі және 45 АЕК-ке дейінгі (2026 жылы 194 625 ₸) шарт бойынша қарыз алушының барлық төлемдері, оның ішінде сыйақы мен өсімпұл, микронесиенің өзінен басқа, шарттың бүкіл қолданылу кезеңі үшін берілген микронесие сомасының жартысынан аса алмайды, ал өсімпұл күніне 0,3%-дан аспайды (АРРФР Басқармасының 2026 жылғы 15 мамырдағы № 92 қаулысымен бекітілген Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағының 1) және 2) тармақшалары, тіркеу № 38746). «Микронесиенің өзінен басқа» деген ескертпеге назар аударыңыз: жартысы берілген микронесие сомасынан саналады, бірақ сол жартымен тек есептеулер салыстырылады — микронесиенің өзі осы шектен тыс қайтарылады. Дәл осындай қарыздар МҚҰ атқарушылық жазбаларының негізгі бөлігін береді, сондықтан алдымен шарттан мерзімі мен сомасын қараңыз. 45 АЕК шегі шарт жасалған қаржы жылына белгіленген АЕК бойынша есептеледі: 194 625 ₸ — 2026 жылғы мән, өткен жылдардағы шарт бойынша сол жылдың АЕК-ін алыңыз.

Шартыңыз бұрын жасалса? Шек сонда да болған

Бұрын ұқсас шарт «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңның 4-бабының 3-1-тармағында тұрған, бірақ барлық микронесиеге емес, жеке тұлғамен күнтізбелік 45 күнге дейінгі мерзімге және 50 АЕК-тен аспайтын сомаға жасалған шарттарға ғана қолданылған. Бұл тармақты заңнан 2024 жылғы 19 маусымдағы № 97-VIII ҚР Заңы алып тастады. «Жалақыға дейінгі» қарыз бойынша артық төлемнің шегі бұрын да болған — тек норма мен сан өзгерген. Жеке тұлғамен күнтізбелік 45 күнге дейінгі мерзімге және 50 АЕК-ке дейінгі сомаға 2020 жылғы 1 қаңтар мен 2022 жылғы 11 қыркүйек аралығында жасалған шарт бойынша негізгі борыштан тыс барлық төлемдер берілген сомадан аспауы тиіс еді, ал өсімпұл — күніне 0,5 пайыз («Микроқаржылық қызмет туралы» Заңның 4-бабы 3-1-тармағының 3) және 2) тармақшалары). 2022 жылғы 12 қыркүйектен 2024 жылғы 19 тамызға дейін шек қатаңдап, берілген соманың жартысы болды. 2024 жылғы 20 тамыздан бастап сол жарты шегі мен күніне 0,3 пайыз өсімпұл реттеушінің талаптарында тұр (№ 232 Талаптардың 4-1-тармағы, қазір — № 92 Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағы), тек сома шегі 45 АЕК болды. Арасында шек болмаған кезең жоқ. Шартыңыздағы күнді, мерзімді және соманы қараңыз да, сол күнгі норма бойынша есептеңіз. Ал 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған шартта жиынтық шек мүлдем болмаған: 3-1-тармақ ҚР-ның 2019 жылғы 3 шілдедегі № 262-VI Заңымен енгізіліп, сол күннен бастап жасалған шарттарға қолданылады, сондықтан одан бұрынғы шарт бойынша бұл дәлелді келтірмеңіз және оның орнына кейінгі сандарды қоймаңыз.

2020 жылғы 1 қаңтар мен 2024 жылғы 19 тамыз аралығында жасалған шарттарда дәлел мөлшерлеме арқылы құрылады. 4-баптың 3-1-тармағы артық алуға тікелей тыйым салмаған — ол шарт барлық аталған талаптарға сай болғанда ғана мұндай микронесиеден шекті ЖТСМ талабын (Заңның 5-бабының 1-тармағы) алып тастаған. Демек шектен шығу жеңілдіктің қолданылмағанын білдіреді, ал шарт жасалған күні қолданылған редакциядағы шекті ЖТСМ-ге сыюға тиіс болатын (ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2012 жылғы 24 желтоқсандағы № 377 қаулысы; акт 2024 жылғы 20 тамыздан күшін жойды, одан кейінгі шарттарға оған сілтеме жасамаңыз). Микронесиелер бойынша 56% мөлшері АРРФР Басқармасының 2021 жылғы 15 наурыздағы № 49 қаулысымен берілген редакцияда белгіленген, ал ол редакция алғашқы ресми жарияланғаннан кейін үш ай өткен соң қолданысқа енгізілген: сол күнге дейін жасалған шарттарға 56%-ды емес, шарт жасалған күні қолданылған редакциядағы шекті ЖТСМ мөлшерін қолданыңыз. Толық талдау — «Микронесие бойынша атқарушылық жазба» мақаласында.

2024 жылғы 20 тамыздан бергі шарттарға қатысты екі тар ескертпе: сомасы 45 АЕК пен 50 АЕК аралығындағы қарыз және жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметімен байланысты микронесие бұл шекке түспейді. Ал бүгін жасалған шарт бойынша қарсылықты «МҚҰ заңының 4-бабы бойынша шекке» құрсаңыз, жоқ нормаға сілтеп тұрсыз: қазіргі сілтеме — № 92 Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағы.

Микронесие мен банк кредитін немен тексереміз

Нені тексереміз Шегі Норма
Микронесие бойынша ЖТСМ 46% (қысқа мерзімді — күніне 0,3%-дан аз, 179%-дан аспайды) МҚҰ туралы Заңның 5-бабы + АРРФР № 84 және ҚР ҰБ № 51 бірлескен қаулысы
Банк қарызы бойынша ЖТСМ кепілсіз 46%, кепілді 35%, ипотекалық тұрғын үй 25% (қатынас бойынша 20%/25% бөлу — тек 01.01.2027-ден) сол акт
Микронесие бойынша өсімпұл мерзімі өткен 90 күн ішінде мерзімі өткен төлемнің күніне 0,5%-ы, жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды; қысқа мерзімдіде — орындалмаған міндеттеме сомасының әрбір мерзімі өткен күні үшін 0,3%-ынан аспайды МҚҰ туралы Заңның 6-бабының 3-тармағы; Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағының 1) тармақшасы
Қысқа мерзімді микронесие бойынша жиынтық шек (45 күнге және 45 АЕК-ке дейін) микронесиенің өзінен басқа барлық төлемдер — берілген соманың жартысынан аспайды Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағының 2) тармақшасы (АРРФР № 92)
Банк қарызы бойынша өсімпұл алғашқы 90 күнде күніне 0,5%, одан кейін күніне 0,03%, жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды № 258-VIII Банктер туралы Заңның 58-бабының 18-тармағы
Тұтынушылық микронесие бойынша комиссиялар тыйым салынған: тек сыйақы мен өсімпұлды алуға болады МҚҰ туралы Заңның 7-бабы 3-тармағының 1-2) тармақшасы
Мерзімі өткен 90 күннен кейінгі есептеулер талап етуге болмайды; жылжымайтын мүлік ипотекасымен қамтамасыз етілген микронесие бойынша — 180 күннен кейін; шарт жасалған күні негізгі борыш сомасы тіркеуге жататын мүлік кепілімен және (немесе) ақша кепілімен толық қамтамасыз етілген болса, қолданылмайды (мұндай алып қою тек микронесиелерде бар) МҚҰ туралы Заңның 7-бабы 3-тармағының 4) және 5) тармақшалары; № 258-VIII Банктер туралы Заңның 58-бабының 19-тармағы және 60-бабының 3-тармағы

Күніне 0,3%-дың екі түрлі шегін шатастырмаңыз: ЖТСМ жолында бұл қысқа мерзімді микронесиенің құны бойынша шек, өсімпұл жолында — сол несие бойынша өсімпұл шегі.

Осы шектердің ішіндегі ең нәтижелілері — қысқа мерзімді микронесие бойынша 50% шегі және мерзімі өткен 90 күннен кейінгі есептеулерге тыйым. Мерзімі өткеніне қатарынан 90 күнтізбелік күн толған күнді есептеп, оны жазбадағы сома есептелген күнмен салыстырыңыз: одан кейін есепке жазылған бүкіл сыйақы мен өсімпұл талап етілуге жатпайды. Ерекшелік: шарт жасалған күні негізгі борыш сомасы тіркеуге жататын мүлік кепілімен және (немесе) ақша кепілімен толық қамтамасыз етілген болса, тыйым қолданылмайды (МҚҰ туралы Заңның 7-бабы 3-тармағы 4) тармақшасының екінші бөлігі) — бұл әдеттегі автоломбардтық микронесие. Жылжымайтын мүлік ипотекасымен қамтамасыз етілген микронесие бойынша 90 күннің орнына 180 күн қолданылады (5) тармақша). Әдеттегі кепілсіз микронесиеге бұл ерекшелік қолданылмайды — тыйым жұмыс істейді.

Калькулятор нені алмастырмайды

ЖТСМ-ді дәл қайта есептеу төлем кестесі мен күндерді қажет етеді. Бұл калькулятор жылдам болжам береді: талап қарыз денесінен неше есе асқанын және шартта қандай шектерді қарау керегін. Құжатпен негізделген қарсылық үшін дайын қарсылықты алыңыз — ол қолданыстағы нормаларға сілтейді және қарыз мөлшері бойынша дауды тіркейді.

Жиі қойылатын сұрақтар

Микронесие бойынша артық төлем ең көп қанша болуы мүмкін?
Микронесиеңіздің түріне байланысты. «Жалақыға дейінгі» қысқа мерзімді қарызда шек бар әрі кәдімгіден қатаң: 45 күнтізбелік күнге дейінгі және 45 АЕК-ке дейінгі (2026 жылы 194 625 ₸) шарт бойынша қарыз алушының барлық төлемдері, оның ішінде сыйақы мен өсімпұл, микронесиенің өзінен басқа, шарттың бүкіл қолданылу кезеңі үшін берілген микронесие сомасының жартысынан аса алмайды, ал өсімпұл күніне 0,3%-дан аспайды (АРРФР Басқармасының 2026 жылғы 15 мамырдағы № 92 қаулысымен бекітілген Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағының 1) және 2) тармақшалары); ломбардта жеке пайдалануға арналған жылжымалы мүлік закладына сол шек 100 АЕК-ке дейін қолданылады. Ал кәдімгі МҚҰ микронесиесі үшін «бүкіл артық төлем қарыз сомасынан аспайды» деген жиынтық шек қазір жоқ. Мұндай қағида Азаматтық кодекстің 725-1-бабы 1-тармағының 7) тармақшасында бар, бірақ сол баптың 5-тармағы қарыз беруші ретінде АК-нің 718-бабының 2-тармағындағы тұлғалар — банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар және микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдар — болатын қарыздарды оның қолданысынан тікелей алып тастайды. Заңның өзінде ұқсас шарт 4-баптың 3-1-тармағында тұрған және барлық микронесиеге емес, жеке тұлғамен күнтізбелік 45 күнге дейінгі мерзімге және 50 АЕК-тен аспайтын сомаға жасалған шарттарға ғана қатысты болған; оны 2024 жылғы 19 маусымдағы № 97-VIII ҚР Заңы алып тастады — заңның 2024 жылғы 22 шілдедегі редакциясында бұл тармақ әлі бар, 2024 жылғы 20 тамыздағы редакциясында жоқ. Бірақ шектің өзі жоғалған жоқ: дәл сол күннен, 2024 жылғы 20 тамыздан бастап, жарты шек пен күніне 0,3 пайыз өсімпұл реттеушінің талаптарында тұр және олар жеке тұлғамен күнтізбелік 45 күнге дейінгі мерзімге және 45 АЕК-тен аспайтын сомаға жасалған, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырумен байланысты емес микронесие шартына ғана қатысты (ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 232 қаулысымен бекітілген Талаптардың 4-1-тармағы; бұл тармақ АРРФР Басқармасының 2024 жылғы 27 қыркүйектегі № 78 қаулысымен енгізілген, ал оған 2024 жылғы 20 тамыздан бергі құқық қатынастарына кері күшті сол қаулының 4-тармағы береді; қазір сол шек № 92 Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағында тұр). Сондықтан өз кезеңінің талаптарына сай келетін қысқа мерзімді шарт бойынша (2020 жылғы 1 қаңтардан 2024 жылғы 19 тамызға дейін — жоғарыда аталған мерзім мен 50 АЕК-ке дейінгі сома; 2024 жылғы 20 тамыздан бастап — сол мерзім, 45 АЕК-ке дейінгі сома және кәсіпкерлік қызметпен байланысты емес мақсат) дәлелді шарт жасалған күнгі норма бойынша келтіруге болады. Микронесие үшін басқа шектер есептеледі: ЖТСМ 46%-дан аспайды; өсімпұл мерзімі өткен 90 күн ішінде мерзімі өткен төлемнің күніне 0,5%-ынан және шарттың қолданылу жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды (6-баптың 3-тармағы); тұтынушылық микронесие бойынша кез келген комиссияға тыйым салынған (7-баптың 3-тармағының 1-2) тармақшасы); ал мерзімі өткеннің қатарынан 90 күнтізбелік күні өткен соң есепке жазылғанды талап етуге болмайды (7-баптың 3-тармағының 4) тармақшасы); ерекшелік — шарт жасалған күні негізгі борыш сомасы тіркеуге жататын мүлік кепілімен және (немесе) ақша кепілімен толық қамтамасыз етілген микронесие, ал жылжымайтын мүлік ипотекасымен қамтамасыз етілген микронесие бойынша шек 180 күннен кейін басталады (5) тармақша).
Шарт бұрын жасалған — 50% шегі оған қолданыла ма?
«Жалақыға дейінгі» қарыз бойынша артық төлем шегі бұрын да болған — тек норма мен сан өзгерген. Жеке тұлғамен күнтізбелік 45 күнге дейінгі мерзімге және 50 АЕК-ке дейінгі сомаға 2020 жылғы 1 қаңтар мен 2022 жылғы 11 қыркүйек аралығында жасалған шарт бойынша негізгі борыштан тыс барлық төлемдер берілген сомадан аспауы тиіс еді, ал өсімпұл — күніне 0,5 пайыз («Микроқаржылық қызмет туралы» Заңның 4-бабы 3-1-тармағының 3) және 2) тармақшалары). 2022 жылғы 12 қыркүйектен 2024 жылғы 19 тамызға дейін шек қатаңдап, берілген соманың жартысы болды. 2024 жылғы 20 тамыздан бастап сол жарты шегі мен күніне 0,3 пайыз өсімпұл реттеушінің талаптарында тұр (№ 232 Талаптардың 4-1-тармағы, қазір — № 92 Талаптарға 5-қосымшаның 3-тармағы), тек сома табалдырығы 45 АЕК болды. Арасында шек болмаған кезең жоқ. Ал 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған шартта жиынтық шек мүлдем болмаған: 3-1-тармақ ҚР-ның 2019 жылғы 3 шілдедегі № 262-VI Заңымен енгізіліп, сол күннен бастап жасалған шарттарға қолданылады. Шарттағы қол қойылған күнді, мерзімді және соманы қарап, сол күнгі норма бойынша есептеңіз.
Ал 100% шегі қандай қарыздарда жұмыс істейді?
Жеке қарыздарда — қарыз беруші банк те, микроқаржы ұйымы да болмағанда, ал қарыз алушы дара кәсіпкер емес жеке тұлға болғанда. Сонда АК-нің 725-1-бабы 1-тармағының 7) тармақшасы бойынша қарыз нысанасын қоспағанда, қарыз алушының шарт бойынша барлық төлемі, оның ішінде сыйақы, тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл), комиссиялар және өзге де төлемдер, шарттың бүкіл қолданылу кезеңінде жиынтығында берілген қарыз сомасынан аса алмайды. Қарыздың өзі осы шектен тыс қайтарылады: жеке қарыз берушіден 200 000 ₸ алсаңыз, шарттың бүкіл мерзімінде ең көбі 400 000 ₸ қайтарасыз. Бұрын төленген сыйақы мен өсімпұл осы екінші жартыға есептеледі. Сол бапта жеке қарыздар үшін тағы үш шек бар: жылдық тиімді мөлшерлеме 100%-дан аспайды (5) тармақша), өсімпұл күніне 0,5%-дан және жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды (6) тармақша), міндеттемені валюталық баламаға байлауға тыйым салынған (8) тармақша). Осы баптың 1-тармағының талаптарына сәйкес келмейтін қарыз шарты мәнсіз (маңызсыз) болып табылады (725-1-баптың 2-тармағы).
ЖТСМ дегеніміз не және оны қайдан тексеруге болады?
ЖТСМ — жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі, ол қарыздың барлық комиссиялармен қоса нақты құнын көрсетеді. 2026 жылға шекті мөлшерлер АРРФР Басқармасының 2026 жылғы 28 сәуірдегі № 84 және Ұлттық Банк Басқармасының 2026 жылғы 29 сәуірдегі № 51 бірлескен қаулысымен белгіленген: кепілсіз банк қарыздары мен МҚҰ микронесиелері бойынша 46%, кепілмен қамтамасыз етілген банк қарыздары бойынша 35%, ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша 25%. Ипотекалық мөлшерлемені қарыздың кепіл құнына қатынасы бойынша бөлуді (0,7-ге дейін қоса алғанда — 20%, 0,7-ден жоғары — 25%) сол акт тек 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізеді — бүгін ол әлі қолданылмайды. Қысқа мерзімді микронесиелерге шек басқа — күніне 0,3%-дан аз, бірақ 179%-дан аспайды. ЖТСМ шарттың бірінші бетінде ірі қаріппен және төлем кестесінде көрсетілуге міндетті.
Сома асырылған — бұл қарсылыққа не береді?
Атқарушылық жазба тек даусыз талап бойынша ғана мүмкін. Егер сома қолданылатын шектердің кез келгенін бұза есептелсе — ЖТСМ, өсімпұл, комиссияларға тыйым, 90 күннен кейінгі есептеуге тыйым, қысқа мерзімді микронесие бойынша 50% шегі немесе жеке қарыз үшін 100% шегі — сіз бен кредитор арасында қарыз мөлшері бойынша дау бар, демек талап даусыз емес және жазба күшін жоюға жатады («Нотариат туралы» Заңның 92-1, 92-2 және 92-8-баптары). Қарсылық нотариусқа жазбаның көшірмесін алған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде беріледі және онда келіспеу себептері көрсетілуге тиіс.
МҚҰ-ның асырылған мөлшерлемесіне қайда шағымдануға болады?
Кредитордың лицензиясын finreg.kz сайтынан (АРРФР тізілімі) тексеруге болады. Бұзушылық туралы шағым — Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне, 1459 колл-орталығы не e-Otinish арқылы. Мұны нотариусқа қарсылық берумен қатар жасауға болады.

Атқарушылық жазба келді ме? Қарсылықты 10 жұмыс күні ішінде беру керек. Дайын құжатты 5 минутта жасаңыз.

Қарсылық жасау → Telegram-да ашу

Құжаттың тегін алдын ала көрінісі · толық құжат 3 000 ₸ · DOCX + PDF · Kaspi төлемі