Сот орындаушысының қаулысы ма, әлде нотариустың атқарушылық жазбасы ма: қалай ажыратып, кімге шағымдану керек

Жарияланды: 2026-07-31 · Жаңартылды: 2026-07-31 · ҚР істері бойынша тәжірибелі заңгер тексерген

Неге конвертте екі бөлек құжат болады

Қарызы бар адам әдетте бір емес, екі қағаз алады — араларында бірнеше күн не апта айырмашылық болады. Алдымен нотариус, содан кейін сот орындаушысы. Бұл қайталау да, қате де емес: бұл бір өндіріп алудың бірінен соң бірі келетін екі кезеңі.

Алдымен өндіріп алушы — банк, микроқаржы ұйымы, МИБ (мүлік иелерінің бірлестігі) не пәтер иелерінің кооперативі (КСК), коммуналдық қызмет жеткізушісі — нотариусқа барады, ал нотариус атқарушылық жазба жасайды. Ол бірден толыққанды атқарушылық құжатқа айналады: заң шығарушы атқарушылық жазбаны атқарушылық құжаттар тізбесіне тікелей енгізген («Атқарушылық іс жүргізу туралы» заңның 9-бабы 1-тармағының 11-1) тармақшасы).

Одан әрі жазба жеке сот орындаушысына (ЖСО) түседі: жеке және заңды тұлғалардың пайдасына өндіріп алу жеке сот орындаушыларының айрықша құзыретіне жатқызылған (138-баптың 3-тармағы), ал мемлекеттік орындаушы ерекшеліктерде ғана қосылады — мысалы, мемлекеттен өндіріп алғанда. Орындаушы үш жұмыс күнінен кешіктірмей іс жүргізуді қозғап, ол туралы қаулы шығарады (37-баптың 4-тармағы).

Одан әрі мәжбүрлеу шараларына жол ашылады, бірақ олардың бәрі бірден іске қосылмайды. Шоттарға тыйым салу мен жалақыдан ұстауды орындаушы өзі қолданады, ал елден шығуға уақытша шектеу қарыз 40 АЕК-тен (2026 жылы 173 000 ₸) асқанда не мерзімді төлемдер үш айдан астам мерзімі өткенде ғана мүмкін; ол тиісті түрде хабарланғаннан кейін бес жұмыс күні өткен соң салынады және сот санкциялайды (33-бап).

Практикалық қорытынды: қолыңызда сот орындаушысының қаулысы болса, демек жазба әлдеқашан бар — сіз оны жай ғана көрмеген болуыңыз мүмкін.

Бір құжатты екіншісінен қалай ажыратуға болады

Ең жылдам тексеру тәсілі — құжаттың соңғы тармағын қарау. Заң нотариусты жазбада оның күшін жою туралы өтініш беру мерзімі мен тәртібін (92-3-баптың 10) тармақшасы), ал сот орындаушысын қаулыға шағымдану тәртібін (10-баптың 2-тармағының 8) тармақшасы) көрсетуге міндеттейді. Құжат іс жүзінде онымен қайда бару керегін өзі айтады.

Екінші бағдар — тегі. Нотариусты enis.kz сайтындағы «Нотариусты іздеу» бөлімінен тексеріңіз: онда тегі, нотариалдық палата, қала және лицензия нөмірі бойынша іздейді. Сол жерде «Атқарушылық жазбаны тексеру» сервисі бар — ол сізге қарсы жазба бар-жоғын ЖСН бойынша, жазбаның нөмірінсіз-ақ көрсетеді. Сот орындаушыларын aisoip.adilet.gov.kz жүйесінің азаматтарға арналған бөлімінен іздеңіз: онда аумақтық бөлімдер бойынша жұмыс істеп тұрған ЖСО тізімдері бар. Тегі нотариустар тізілімінде болмаса, сіздің алдыңызда жазба емес, сот орындаушысының құжаты болуы ықтимал.

Әр құжатпен қайда бару керек

Жолдар мүлдем екіге айырылады — уақытты көбіне осы айырықта жоғалтады.

Атқарушылық жазбамен — нотариусқа. Қарсылық жазбаны жасаған нотариусқа, оның көшірмесін алған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде беріледі («Нотариат туралы» заңның 92-6-бабының 2-тармағы). Қарсылықты алған нотариус үш жұмыс күнінен кешіктірмей күшін жою туралы қаулы шығарады (92-8-баптың 1-тармағы). Күшін жою кепілдендірілмеген: жазбаның күші жойылмаса, оған сот тәртібімен дау айтылады (92-8-баптың 2-тармағы). Қажетті баптарға сілтемесі бар дайын қарсылық бірнеше минутта жасалады, ал мерзіміңіз өтіп кетпегенін қарсылық мерзімінің калькуляторы есептеп береді.

Сот орындаушысының қаулысымен — сотқа. Қаулы шығарылған күннен бастап күшіне енеді және әкімшілік сот ісін жүргізу ережелері бойынша сотқа 10 жұмыс күні ішінде шағымданылады (10-баптың 5-тармағы). Шотқа салынған тыйым үшін нотариусқа шағымданудың мәні жоқ — бұл оның құзыреті емес.

Мұнда екі күнді шатастырмау маңызды. Қаулы шығарылған күннен бастап тек күшіне енеді — бұл 10-баптың 5-тармағында тікелей жазылған. Ал 10 жұмыс күнінің басталу нүктесі ӘРПК-ден алынады: акт тапсырылған күн не оның мазмұны сізге жеткізілген сәт (136-баптың 1-бөлігі), орындаушының әрекеттері үшін — әрекет жасалған күн не сізге хабарланбаса, ол туралы білген күн (4-бөлігі). Сондықтан айдың басындағы күнмен шығарылған қаулы поштамен үш аптадан кейін келсе, мерзім құжаттың төбесіндегі күннен саналмайды. Ал дәлелді себеппен өткізіп алған мерзімді сот қалпына келтіре алады (7-бөлігі).

⚠️ 2026 жылғы 25 тамыздан бастап маңызды өзгеріс. 24.06.2026 жылғы № 325-VIII заңмен 127-бап жаңа редакцияда жазылды, енді сот орындаушысының әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағым екі сатылы болады: алдымен сотқа дейінгі саты — мемлекеттік сот орындаушысының әрекетіне шағым уәкілетті органның аумақтық органына не оның бөлімдеріне беріледі, ал жеке сот орындаушысының әрекетіне шағым ЖСО-ның өзіне не аумағы бойынша жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына беріледі. Тек солардың шешімін алғаннан кейін ғана шағым ӘРПК ережелері бойынша сотқа беріледі; дәл сол 10 жұмыс күні сотқа дейінгі сатының шешімін алған күннен бастап есептеледі (сол заңмен ӘРПК-нің 136-бабы 4-бөлігінің жаңа редакциясы). Қаулының өзіне 10-баптың 5-тармағы бойынша шағымдану тәртібі бұл ретте өзгермейді.

Есте сақтайтын басты нәрсе: сот орындаушысы жазбаның күшін жоюға құқылы емес. Ол өзіне түскенді орындайды. Нотариустың орнына оған жіберілген қарсылық мерзімді де тоқтатпайды, жазбаның күшін де жоймайды — ал 10 жұмыс күні сол уақытта өтіп жатады.

Қарсылықты кімге беруді шатастырсаңыз не болады

Қарсылықты қате адресатқа жіберу екі себеппен қымбатқа түседі.

Біріншісі — мерзім. Қарсылық қате адресатта жатқанда, мерзім өте береді. Ал ол өтіп кетсе, жазбаның күшін нотариус арқылы жою мүмкін болмайды — тек сот қалады, бұл ұзағырақ та, қымбатырақ та.

Екіншісі — ақша. Жеке сот орындаушысының қызметіне ақы борышкерден қарыздың үстіне өндіріп алынады және өндіріп алу сомасына байланысты болады (118-бап, Әділет министрінің 27.06.2023 жылғы № 416 бұйрығы). 2026 жылғы АЕК 4325 теңге болғанда бұл былай көрінеді:

Микронесиеге тән сомаларда бұл — ең қымбат мөлшерлеме, қарыздың төрттен бірі үстіне қосылады. Мұнда сіздің пайдаңызға бір маңызды дерек бар: атқарушылық құжат мәжбүрлеп орындауға ұсынылғанға дейін борышкер талапты орындаса, ақы өндіріп алынбайды, әрі ол тек нақты орындалғанда — толық не ішінара — есептеледі (118-баптың 2-тармағы). Шекті нүкте — құжаттың орындаушыға ұсынылуы, іс жүргізудің қозғалуы емес, сондықтан есеп күндермен жүреді.

Дәл қазір не істеу керек

1. Құжатты анықтаңыз — қолы, мөрі және соңғы тармағы бойынша. Егер бұл жазба болса, оның көшірмесін алған күннен бастап 10 жұмыс күнін санаңыз. Атқарушылық жазба деген не және ол неге сүйенеді — негізгі мақалада толық жазылған.
2. Қолыңызда тек қаулы болса — сот орындаушысына жүгініп, іс жүргізу материалдарымен танысыңыз: тарап ретінде сіз олармен танысуға және көшірме түсіруге құқылысыз (16-баптың 1-тармағы), ал орындаушы мұндай мүмкіндікті жүгінген күннен кейінгі үш жұмыс күнінен кешіктірмей беруге міндетті (126-баптың 2-тармағының 2) тармақшасы). Одан нотариустың тегі мен жазбаның нөмірін алыңыз.
3. Мерзім өтпеген болса, нотариусқа қарсылық беріңіз. Негіздері мен баптарға сілтемелері бар құжат осы жерде дайындалады.
4. Қатар өндіру шараларымен айналысыңыз. Жазба жойылғаннан кейін шоттағы тыйым қалай алынады — бөлек мақалада.

Мерзім туралы адал ескерту, артық үміт болмас үшін. Ресми түрде 10 жұмыс күні жазбаның көшірмесін алған күннен басталады, бірақ заң оны тиісті түрде жіберілгеннің өзінде алынды деп санайды — шартта көрсетілген электрондық пошта мекенжайына, соңғы белгілі тұрғылықты жері бойынша тапсырыс хатпен (оны отбасының кәмелетке толған мүшесі алса да) не жеткізілуі тіркелетін өзге тәсілмен. Оның үстіне, хат тапсыру мүмкін болмағаны туралы белгімен не оны қабылдаудан бас тартуға байланысты қайтарылса, көшірме тиісті түрде жіберілді деп есептеледі (92-6-баптың 1-1-тармағы). Сондықтан «мен ештеңе алған жоқпын» деген дәйек өздігінен әдетте жұмыс істемейді: алу фактісі туралы емес, жіберудің тиісті болғаны туралы дауласқан жөн — мекенжай дұрыс па, жеткізілуінің растамасы бар ма. Мерзім өтіп кеткен болса не істеу керегі мына жерде талданған.

Тақырып бойынша мақалалар