Нотариустың атқарушылық жазбасы: бұл не және соттан несімен ерекшеленеді

Жарияланды: 2026-06-24 · Жаңартылды: 2026-09-09 · ҚР істері бойынша тәжірибелі заңгер тексерген

Атқарушылық жазба қайдан пайда болады

Қарыз алушы төлеуді тоқтатқанда кредитордың қарызды өндірудің екі жолы бар: сотқа бару не заң рұқсат етсе, нотариусқа атқарушылық жазба үшін жүгіну. Екінші жол жылдамырақ және арзанырақ — сот талқылауы қажет емес. Нотариус өндіріп алушының құжаттарын тексереді, әрі талап даусыз көрінсе, жазбаны бірыңғай нотариалдық цифрлық жүйе арқылы электрондық түрде жасайды. Осы сәттен бастап қарызды мәжбүрлеп өндіруге болады.

Басты ерекшелігі: мұның бәрі сізсіз болады. Сіз қатыспайсыз, қарсылық білдірмейсіз, өз дәлелдеріңізді ұсынбайсыз. Жазба туралы кейін білесіз — нотариустың хабарламасынан не, жиірек кездесетіні, ақша есептен шығарылғанда.

Нотариус жазбаны қашан жасауға құқылы

Шарт екеу, әрі екеуі де «Нотариат туралы» заңның 92-2-бабында аталған: құжаттар берешектің даусыздығын растайды, әрі талап қою құқығы туындаған күннен бері үш жылдан аспаған (талап үшін заңда өзге ескіру мерзімі белгіленсе — сол мерзім шегінде). Банк заемдары мен микронесиелер бойынша талап қоюдың ескіру мерзімі бес жыл болғандықтан, олар бойынша жазба үш жылдан кейін де мүмкін.

Даусыз талаптардың тізімі жабық — он түр (92-1-баптың 2-тармағы). Банк несиелері мен МҚҰ микронесиелері 2) тармақша бойынша жүреді: орындалу мерзімі келген және орындалмауын борышкер мойындаған жазбаша мәмілеге негізделген міндеттеме. Нақ осы шарт жазбаның әлсіз жері болып шығады: өндіріп алушы нотариусқа борышкердің жазбаша мойындауын ұсынуға міндетті, әрі банктік заем мен микрокредит үшін ерекшелік жоқ (ҚР Жоғарғы Сотының 26.05.2022 жылғы №6 нормативтік қаулысының 12-тармағы). Істе мұндай мойындау болмаса, сізде күшін жоюға күшті дәйек бар — ол 2026 жылғы 8 қыркүйекке дейін жасалған жазбалар бойынша да жұмыс істейді: талап Жоғарғы Соттың түсіндірмесі бойынша 2022 жылдан бері қолданылады, ал 8 қыркүйектен бастап заңның өз мәтінінде де жазылған.

Жазба сот шешімінен несімен ерекшеленеді

Нақ жазба кезінде дау мәні бойынша тексерілмейтіндіктен, заң борышкерді сақтандырады: қарсылық арқылы дау туралы мәлімдеу құқығын береді. Мәлімделген дау жазбаның басты шартына — талаптың даусыздығына — күмән келтіреді.

Бұл сізге қандай құқық береді

• Жазбаның көшірмесін алған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде қарсылық (92-6-баптың 2-тармағы). Қарсылықта келіспеу себептері болуы міндетті (сол баптың 3-тармағы) — бұл формальдылық емес: №6 қаулының 17-тармағы бойынша себептер болмаса не мерзім өтсе, нотариус күшін жоюдан бас тартады әрі мерзімді қалпына келтіруге құқығы жоқ. 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап дәл сол ереже 92-8-бапта бекітілген.
• Үш жұмыс күні ішінде күшін жою. Мерзімінде және себептерімен берілген қарсылық нотариусты оны алған күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей күшін жою туралы қаулы шығаруға міндеттейді (92-8-баптың 1-тармағы). Дау мәнін нотариус бағаламайды — ол тек осы екі шартты тексереді. Үш күндік мерзім нақ күшін жою туралы қаулыға белгіленген; бас тарту қаулымен емес, нотариустың хатымен ресімделеді. Күшін жою туралы қаулыға дау айтуға жатпайды — өндіріп алушы оны шағымдай алмайды.
• Жазба жойылмаса не мәжбүрлеп орындату үшін сот орындаушысына берілсе — сот (92-8-баптың 2-тармағының үшінші бөлігі; беру туралы сөздер 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап қосылды). Бұл кезде нотариустың бас тартуы емес, жазбаның өзі дауланады: №6 қаулының 18-тармағы бойынша бас тартуға берілген шағымды сот қабылдамайды. Нотариалдық әрекетке шағым мерзімі — бас тартуды алған күннен бастап 10 күнтізбелік күн (АПК-нің 364-бабының 4-бөлігі, №6 қаулының 7-тармағы), нотариустың тұрған жері бойынша беріледі. Ал сома не қарыздың өзі туралы даулассаңыз, бұл құқық туралы дау: өндіріп алушыға жазбаны толық не ішінара орындауға жатпайды деп тану туралы талап беріледі (№6 қаулының 4-тармағы), онда талап қоюдың ескіру мерзімі қолданылады.
• Күші жойылғаннан кейін қарыздың сотта қаралуы — онда сіз толық қорғаласыз: есепті тексеру, тұрақсыздық айыбын азайту, талап қоюдың ескіру мерзімі.

Ашығын айтқанда: жазбаның күші жойылуы қарызды өтемейді. Ол өндіріп алушыны ақшаны сотсыз алу құқығынан айырады және дауды сотқа қайтарады.

2026 жылғы 8 қыркүйекте не өзгерді және 2027 жылдан не енгізіледі

08.07.2026 жылғы № 343-VIII заң, оның негізгі бөлігі 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап қолданылады:

• борышкердің жазбаша мойындауы туралы талап 92-1-бапта тікелей бекітілген (бұл жаңалық емес: Жоғарғы Соттың түсіндірмесі бойынша ол 2022 жылдан бері жұмыс істейді, әрі банктік заем мен микрокредит үшін ерекшелік жоқ);
• 2) тармақшадан ерекшелік жасалды: мемлекеттік сатып алу туралы шарт бойынша және «Квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы туралы» Заңға сәйкес жүзеге асырылатын сатып алу бойынша жазба енді жасалмайды — мұндай талаптар сотқа, бұйрық арқылы іс жүргізуге көшті (92-1-баптың 2-тармағының 2) тармақшасы; АПК-нің 135-бабы 20-1) тармақшамен толықтырылды);
• себептері көрсетілмеген не мерзімді бұзып берілген қарсылық бойынша күшін жоюдан бас тарту ережесі 92-8-баптың мәтініне көшірілді (бұл да жаңалық емес: 2022 жылдан бері ол №6 қаулының 17-тармағы арқылы жұмыс істейді);
• жазбаны жасау орны туралы ережеден шарт туралы ескертпе алынып тасталды: бұрын жазба борышкердің тіркелген жері не тұрғылықты жері бойынша, шартта өзге мекенжай көрсетілмесе, жасалатын, ал енді тек борышкердің (жеке не заңды тұлғаның) тіркелген жері бойынша жасалады (92-2-баптың 3-тармағының бірінші бөлігі). Бұл ереже 92-1-баптың 2-тармағының 1-5) және 8) тармақшаларындағы талаптарға, яғни несиелер мен микронесиелерге де қатысты; пәтер иелерінің жарналары мен коммуналдық төлемдер бойынша жазба жасалатын жер өзгерген жоқ;
• жазбаның көшірмесі борышкердің электрондық пошта мекенжайына не тіркелген жері бойынша жіберіледі: 92-6-баптан «белгілі тұрғылықты жері» туралы сөздер алынып тасталды. «Цифрлық үкімет» веб-порталы мен абоненттік нөмірге қысқа мәтіндік хабарлама заңда тікелей аталды, бірақ олар бұрын да жеткізілуі тіркелетін «өзге байланыс құралдары» ретінде арна болған;
• жазбаның өзінде борышкердің туған күні мен ЖСН көрсетілуге тиіс: ЖСН-ге қатысты бұрынғы «егер ол өтініш берушіге белгілі болса» деген ескертпе алынып тасталды (92-3-баптың 3) тармақшасы);
• жазбада өндіріп алушының пошталық шығыстарының сомасы да көрсетіледі: бұрын бұл жолда тек мемлекеттік баж не жекеше нотариустың нотариаттық әрекеттерінің ақысы тұратын (92-3-баптың 6) тармақшасы) — бұл жолды өз жазбаңызда тексеріп алған жөн;
• жазбаның өзінде борышкердің нотариустың күшін жоюдан бас тартуына сот тәртібімен дау айту құқығы түсіндірілуі тиіс. Ескертпе: №6 қаулының 18-тармағы өзгертілген жоқ, әрі соттар нақ бас тартуға берілген шағымды қабылдамайды — жазбаның өзіне дау айту керек. Мұның іс жүзінде қалай үйлесетінін сот практикасы көрсетеді; түсіндірмелер шыққанға дейін талапты жазбаның өзіне қатысты қойған қауіпсіз.

Жазбасы қолында барларға маңыздысы: жаңа ережелер 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап жасалған жазбаларға қатысты. Одан бұрын жасалған жазбалар бұрынғы ережелер бойынша өмір сүреді — заңның қолданысы ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға қолданылмайды, ал азаматтардың жағдайын нашарлататын нормалардың кері күші болмайды («Құқықтық актілер туралы» заңның 43-бабының 1 және 3-тармақтары).

2027 жылғы 1 қаңтардан жазбаша мәміле бойынша — яғни несиелер мен микронесиелер бойынша — жазба үшін өндіріп алушының арызына қойылатын талаптар (жазбаша не ЭЦҚ-мен электрондық түрде, заңды тұлғаларға — тек электрондық; 92-2-баптың 1-тармағының екінші бөлігі) және несиелер мен микронесиелер бойынша арыздарды бірыңғай нотариалдық цифрлық жүйенің нотариустар арасында бөлуі енгізіледі. Осы күнге дейін нотариусты өндіріп алушы өзі таңдайды — мұны өз ісіңізде тексерген жөн.

Жазба туралы хабарлама алсаңыз, уақыт жоғалтпаңыз: мерзімді есептеңіз және келіспеу себептерімен қарсылық дайындаңыз. Толық нұсқаулық — «Нотариустың атқарушылық жазбасын қалай жою керек» мақаласында, ал өндіріп алу кезінде сізден нақты нені алып кете алмайтыны — осында.

Тақырып бойынша мақалалар