Нотариус атқарушылық жазбаны жоюдан бас тартты: сот арқылы қалай дауласу керек

Жарияланды: 2026-07-24 · Жаңартылды: 2026-07-24 · ҚР істері бойынша тәжірибелі заңгер тексерген

Нотариус бас тартты — бұл әлі соңы емес

Тәртіп мынадай: сіз нотариусқа атқарушылық жазбаға қарсылық бердіңіз, ал нотариус жазбаны жоймады — яғни бас тартты («Нотариат туралы» заңның 92-8-бабы нотариусқа жоюға 3 жұмыс күні береді; жазба жойылмаса, дау сотқа барады). Бұл жиі кездесетін жағдай және ол қорғанысты жаппайды — дау жай ғана нотариустың кабинетінен сотқа көшеді.

Мұнда бір байқалмайтын нәрсені бірден түсіну маңызды: нотариустың бас тартуының өзін шағымдануға болмайды. Бас тартуды емес, атқарушылық жазбаның өзін дауласу керек. Оны қалай дұрыс жасауға байланысты сот та, мерзім де, нәтиже де өзгереді.

Неге нотариустың бас тартуын тікелей шағымдануға болмайды

«Нотариустың бас тартуына» шағым беру қисынды көрінер еді — бірақ сот оны қабылдамайды. Жоғарғы Сот мұны тікелей бекітті: нотариустың атқарушылық жазбаны жоюдан бас тарту әрекетіне, сондай-ақ нотариустың жою туралы қаулысына берілген шағымды қабылдаудан бас тарту керек (ҚР Жоғарғы Сотының 26.05.2022 жылғы №6 нормативтік қаулысының 18-тармағы, АІЖК-нің 151-бабына сілтеме).

Себебі қарапайым: жоюдан бас тарту — дауласуға болатын жеке нотариалдық әрекет емес. Сіздің құқығыңызды бұзатын нәрсе — атқарушылық жазбаның өзі — дауланады. Сондықтан соттағы дұрыс талап «бас тартуды жою» да, тіпті «жазбаны жою» да емес, атқарушылық жазбаны толық не ішінара орындауға жатпайды деп тану болып естіледі (сол қаулының 4-тармағындағы тұжырым).

Талап па, шағым ба: дұрыс жолды қалай таңдау керек

Бәрі қарыздың өзімен даулайсыз ба, соған байланысты. Егер соманы асыра көрсетілген, қарызды даулы, мерзімін өткен деп есептесеңіз — бұл құқық туралы дау, ал ол тек талап қою арқылы шешіледі (№6 қаулының 4-тармағы). Егер сот ерекше іс жүргізудегі шағымнан құқық туралы дауды көрсе, оны қараусыз қалдырып, талап қою құқығын түсіндіреді.

Басты қорытынды: нотариусқа әкімшілік тәртіп (ӘРПК) қолданылмайды: қаулының 5-тармағы бойынша нотариус мемлекеттік органның лауазымды адамы емес, сондықтан оның әрекеттеріне ӘРПК жүрмейді. Ал сіз барлығына жуық жағдайда нақ қарыз сомасымен келіспегендіктен, сіздің жолыңыз — шағым емес, талап қою.

Жазбаны орындауға жатпайды деп тану туралы талапты қалай беру керек

• Жауапкер — өндіріп алушы, нотариус емес. Құқық туралы дау борышкер мен өндіріп алушы арасында туындайды (5-тармақ), сондықтан талап заём берген банкке не МҚҰ-ға қойылады. Нотариус үшінші тұлға ретінде тартылады.
• Сот — аудандық, жалпы соттылық ережелері бойынша (АІЖК-нің 28-бабы) — өндіріп алушының тұрған жері. Талапты тұтынушы дауы ретінде негіздей алсаңыз, заң тұрғылықты жеріңіз бойынша беруге де мүмкіндік береді (АІЖК-нің 30-бабы); бірақ сот дауды тұтынушылық деп танымауы мүмкін, сондықтан сенімдісі — өндіріп алушының тұрған жеріне бағдарлану.
• Талаптағы негіздер — қарсылықтағыдай: талап даусыз болмады («Нотариат туралы» заңның 92-2-бабы), сома асыра көрсетілген (артық өсімпұл, 90 күннен кейінгі есептеу), талап қоюдың ескіру мерзімі өтті, жазба туралы тиісті түрде хабарланбадыңыз. Қажетті баптарға сілтемелермен дайын мәтін осында бірнеше минутта жасалады — оның логикасы талап арыздың негізіне де жарайды.
• Сотқа дейінгі қарсылық міндетті. Нотариусқа қарсылық бергеніңіздің дәлелі болмаса, сот арызды қайтарады (АІЖК-нің 152-бабы). Сондықтан кезектілік қатаң: алдымен 10 жұмыс күні ішінде нотариусқа қарсылық, содан кейін — бас тартса — сот.

Уақыт өтіп кетсе, мерзім не болады

Талапта қатаң 10 күндік мерзім жоқ — ол дау бойынша қарыздың ескіру мерзімі шегінде беріледі. Банк пен микронесие қарыздарында бұл 5 жыл («Банктер туралы» №258-VIII заңның 66-бабы), сондықтан талапқа уақыт әдетте жеткілікті. Қарызыңыз бойынша ескіру мерзімінің өтпегенін талап қою ескіру мерзімі калькуляторынан тексеруге болады.

10 күнтізбелік күн — бұл ерекше іс жүргізудің мерзімі (АІЖК 45-тарауы), әрі бас тарту сценарийінде ол нотариустың бас тартуын алған күннен бастап есептеледі, жазба туралы білген күннен емес. Бірақ ерекше іс жүргізу тек сома бойынша келіспеушіліксіз, таза рәсімдік дауға ғана жарайды, ал нотариус бас тартқанда мұндай жағдай сирек: әдетте дау нақ ақша туралы — сонда жол біреу, талап қою.

Жазба орындауға жатпайды деп танылғаннан кейін не болады

Сіздің пайдаңызға шығарылған сот шешімі атқарушылық іс жүргізуді тоқтатады: сот орындаушысы шот тыйымдарын алады, жалақыдан ұстауды тоқтатады, елден шығуға тыйымды алады. Жазба бойынша ұсталып қойған ақшаны өндіріп алушыға негізсіз баю туралы жеке талап беріп қайтаруға болады (сол қаулының 19-тармағы, АК-нің 953-бабы); оны жазбаны орындауға жатпайды деп тану талабымен бірге не бөлек беруге болады. Жалақыдан ұстау мен зейнетақыдан ұстау қалай тоқтайтыны бөлек мақалада талданған.

Шыншыл болу маңызды: жазбаны орындауға жатпайды деп тану қарыздың өзін жоймайды. Ол өндіріп алушыны ақшаны жеңілдетілген, сотсыз тәртіппен алу құқығынан айырады және дауды сотқа қайтарады — онда сіз толық қорғаласыз: есепті тексеру, тұрақсыздық айыбын азайту, талап қоюдың ескіру мерзімі.

Дәл қазір не істеу керек

1. Нотариустың жазбаша бас тартуын және өз қарсылығыңыздың көшірмесін сақтаңыз — бұл сотқа дейінгі тәртіпті сақтағаныңыздың дәлелі.
2. Негіздерді тұжырымдаңыз. Талап неге даусыз болмады: асыра көрсетілген сома, өткен мерзім, тиісті хабарламаның болмауы. Жазбаны жоюдың жалпы тәртібі қадам-қадам нұсқаулықта сипатталған.
3. Өндіріп алушыға талап дайындаңыз — жазбаны орындауға жатпайды деп тану туралы — және оны аудандық сотқа беріңіз. Қажетті баптармен дайын құжат уақытты үнемдейді — оның дәлелдері талап арызға көшеді.

Нотариустың бас тартуы — тығырық емес, айрық. Одан әрі сот жұмыс істейді, ал сома бойынша нақты дау болғанда мүмкіндік сіздің жағыңызда: жазба соған арналған даусыз талап мұнда енді жоқ.

Тақырып бойынша мақалалар